Họng nước chữa cháy là một bộ phận quan trọng trong hệ thống cấp nước chữa cháy, cho phép sử dụng nước từ mạng đường ống để phục vụ việc chữa cháy tại công trình. Tùy theo thiết kế, họng nước có thể được bố trí trong tủ chữa cháy, kết hợp với vòi, lăng phun và các phụ kiện cần thiết để tạo thành một điểm chữa cháy tại chỗ.

Đối với nhà máy, nhà kho và các công trình sản xuất, họng nước chữa cháy thường được xem xét cùng với hệ thống sprinkler, máy bơm chữa cháy, bể nước và hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà.

TCVN 3890:2023 quy định việc trang bị, bố trí hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà và hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà. Tiêu chuẩn này hiện được VSQI ghi nhận còn hiệu lực và thay thế TCVN 3890:2009.

Đáng chú ý, TCVN 3890:2023 quy định hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà có thể được bố trí độc lập hoặc kết hợp với hệ thống chữa cháy tự động bằng nước; đối với một số nhà sản xuất, nhà kho có mức nguy hiểm cháy cao và một số nhóm công trình, hệ thống phải thường xuyên có nước duy trì áp suất để bảo đảm khả năng kích hoạt theo yêu cầu.

Vì vậy, lựa chọn họng nước chữa cháy không nên chỉ dựa vào kích thước hoặc giá thành. Điều quan trọng là thiết bị phải phù hợp với thiết kế tổng thể và điều kiện vận hành thực tế.

Cấu tạo của một bộ họng nước chữa cháy

Một bộ họng nước chữa cháy trong nhà thường có thể bao gồm:

Họng/van chữa cháy.
Vòi chữa cháy.
Lăng phun chữa cháy.
Tủ chữa cháy.
Khớp nối.
Van góc.
Giá hoặc móc giữ vòi.
Biển báo hoặc ký hiệu nhận diện.
Các phụ kiện kết nối với đường ống.

Tùy từng công trình, cấu hình có thể thay đổi theo hồ sơ thiết kế, tiêu chuẩn áp dụng và loại hệ thống.

Điểm cần lưu ý là không nên mua từng thiết bị riêng lẻ rồi ghép thành một bộ mà không kiểm tra tính tương thích. Họng nước chữa cháy phải phù hợp với đường kính ống, lưu lượng, áp lực và các phụ kiện đi kèm.

7 tiêu chí lựa chọn họng nước chữa cháy ít người biết

1. Không chọn họng nước chỉ dựa vào kích thước

Một trong những sai lầm phổ biến là khi tìm mua họng nước chữa cháy, người dùng chỉ quan tâm DN50, DN65 hoặc kích thước kết nối.

Kích thước là thông số quan trọng nhưng chưa đủ.

Họng nước phải được lựa chọn dựa trên:

Lưu lượng thiết kế.
Áp lực làm việc.
Đường kính đường ống.
Loại vòi chữa cháy.
Lăng phun.
Phạm vi bảo vệ.
Cấu hình hệ thống.
Yêu cầu của hồ sơ thiết kế.

Nếu lựa chọn một họng có kích thước phù hợp nhưng khả năng làm việc không đáp ứng yêu cầu của hệ thống, hiệu quả chữa cháy thực tế vẫn có thể bị ảnh hưởng.

Kích thước đúng chưa chắc là cấu hình đúng.

2. Áp lực làm việc quan trọng hơn giá thành

Đây là tiêu chí thường bị bỏ qua khi lựa chọn họng nước chữa cháy.

Một bộ họng nước có thể có mức giá hấp dẫn nhưng nếu không phù hợp với áp lực vận hành của hệ thống thì không phải lựa chọn tối ưu.

Đặc biệt đối với nhà xưởng cao tầng, nhà kho lớn hoặc hệ thống có tuyến ống dài, áp lực tại các điểm bất lợi cần được tính toán.

Do đó, trước khi lựa chọn thiết bị, cần biết:

Nguồn nước → máy bơm → đường ống → họng nước → vòi → lăng phun.

Nếu chỉ lựa chọn họng nước mà không xem xét toàn bộ chuỗi cấp nước, rất khó đánh giá đúng hiệu quả của hệ thống.

3. Khả năng tương thích giữa họng, vòi và lăng phun

Một họng nước chữa cháy không hoạt động độc lập.

Họng phải kết nối được với vòi chữa cháy, còn vòi phải phù hợp với lăng phun và khớp nối.

Trước khi mua thiết bị, nên kiểm tra:

Kiểu khớp nối.
Kích thước kết nối.
Vật liệu chế tạo.
Áp lực làm việc.
Lưu lượng.
Khả năng thay thế phụ kiện.
Tính đồng bộ với thiết bị đang sử dụng.

Nếu các thiết bị không đồng bộ, có thể xảy ra tình trạng lắp được về mặt cơ học nhưng không đảm bảo khả năng vận hành như thiết kế.

Đây là lý do nên lựa chọn hệ thống họng nước chữa cháy theo một cấu hình hoàn chỉnh thay vì mua từng linh kiện dựa trên giá rẻ nhất.

4. Vị trí lắp đặt quan trọng không kém chất lượng thiết bị

Một họng nước chất lượng nhưng bị đặt sau máy móc hoặc hàng hóa thì vẫn không mang lại nhiều giá trị khi xảy ra cháy.

TCVN 3890:2023 có quy định về trang bị, bố trí hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà; việc áp dụng còn phải xem xét loại công trình và yêu cầu cụ thể của dự án.

Khi bố trí họng nước chữa cháy, cần xem xét:

Khả năng tiếp cận.
Phạm vi bảo vệ.
Khoảng cách di chuyển của vòi.
Vị trí máy móc.
Giá kệ.
Cửa và lối đi.
Chiều cao lắp đặt.
Khả năng thao tác khi có sự cố.

Đặc biệt với nhà kho, vị trí giá kệ có thể thay đổi theo thời gian. Vì vậy, không nên thiết kế họng nước chỉ dựa trên mặt bằng trống mà cần tính đến cách sử dụng thực tế.

5. Không gian tủ chữa cháy phải đủ để thao tác

Đây là một tiêu chí ít được quan tâm khi lập dự toán.

Tủ chứa họng nước chữa cháy phải có đủ không gian để lấy vòi, thao tác van và triển khai lăng phun.

Nếu tủ quá nhỏ hoặc bố trí quá chật, người sử dụng có thể mất thêm thời gian xử lý khi có sự cố.

Khi lựa chọn tủ, nên xem xét:

Kích thước vòi.
Cách cuộn vòi.
Kích thước lăng.
Van góc.
Khả năng mở cửa tủ.
Khoảng trống phía trước.
Khả năng bảo trì.

Đối với nhà xưởng, không nên chỉ nhìn vào kích thước tủ trên catalogue. Cần kiểm tra khả năng thao tác tại vị trí lắp đặt thực tế.

Tiêu chuẩn họng nước chữa cháy cần biết

Một trong những câu hỏi phổ biến của chủ đầu tư là: “Họng nước chữa cháy áp dụng tiêu chuẩn nào?”

Không có một tiêu chuẩn duy nhất bao quát toàn bộ hệ thống trong mọi trường hợp. Việc lựa chọn và bố trí cần dựa trên loại công trình, công năng, giải pháp thiết kế và các quy chuẩn, tiêu chuẩn áp dụng.

TCVN 3890:2023

TCVN 3890:2023 là tiêu chuẩn quan trọng về trang bị và bố trí phương tiện, hệ thống PCCC cho nhà và công trình. Tiêu chuẩn có riêng mục 5.4 về hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà và hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà.

Tiêu chuẩn cũng nêu rằng đối với một số nhà sản xuất, nhà kho có mức nguy hiểm cháy cao và các nhóm công trình được liệt kê, hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà phải thường xuyên có nước duy trì áp suất để bảo đảm kích hoạt hệ thống tự động.

QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023

QCVN 06:2022/BXD là quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình. Sửa đổi 1:2023 được ban hành kèm Thông tư 09/2023/TT-BXD và có hiệu lực từ ngày 01/12/2023.

Đối với nhà xưởng, việc xác định công năng, hạng nguy hiểm cháy và các điều kiện an toàn cháy có thể ảnh hưởng trực tiếp đến giải pháp PCCC được lựa chọn.

Vì vậy, khi thiết kế họng nước chữa cháy, không nên tách riêng thiết bị khỏi bài toán an toàn cháy của toàn bộ công trình.

Họng nước chữa cháy có cần kết hợp với sprinkler không?

Câu trả lời là tùy thiết kế và yêu cầu của công trình.

TCVN 3890:2023 cho phép hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà được bố trí độc lập hoặc kết hợp với hệ thống chữa cháy tự động bằng nước.

Trong nhiều nhà xưởng, phương án kết hợp có thể giúp sử dụng chung một số hạng mục của hệ thống cấp nước, nhưng việc kết hợp phải được tính toán kỹ.

Ví dụ:

Bể nước → cụm máy bơm → đường ống chính → van/hệ thống phân phối → sprinkler + họng nước chữa cháy.

Khi hai hệ thống dùng chung nguồn nước, cần xác định nhu cầu lưu lượng và áp lực theo giải pháp thiết kế.

Không nên tự ý đấu nối một hệ thống họng nước vào mạng sprinkler chỉ vì thấy hai hệ thống đều sử dụng nước.

3 sai lầm khi mua họng nước chữa cháy giá rẻ

Chỉ so sánh giá

Hai bộ họng nước có thể có hình thức tương tự nhưng khác nhau về vật liệu, áp lực làm việc, khớp nối và chất lượng gia công.

Vì vậy, giá thấp chưa chắc đồng nghĩa với tổng chi phí thấp.

Không kiểm tra nguồn gốc

Thiết bị PCCC cần có thông tin kỹ thuật rõ ràng để phục vụ thiết kế, thi công, bảo trì và kiểm tra.

Khi mua họng nước chữa cháy, nên yêu cầu:

Catalogue.
Thông số kỹ thuật.
Kích thước.
Áp lực làm việc.
Vật liệu.
Tài liệu liên quan đến chất lượng/sản phẩm theo yêu cầu của dự án.

Mua thiết bị trước rồi mới thiết kế

Đây là cách làm dễ phát sinh nhất.

Thiết bị nên được lựa chọn dựa trên hồ sơ thiết kế và yêu cầu kỹ thuật của công trình. Nếu mua trước rồi yêu cầu kỹ sư “lắp cho phù hợp”, có thể phát sinh thay đổi đường ống hoặc phụ kiện.

Họng nước chữa cháy cho nhà xưởng cần kiểm tra gì trước nghiệm thu?

Trước khi nghiệm thu hệ thống họng nước chữa cháy, nên kiểm tra tối thiểu các nhóm sau:

Kiểm tra ngoại quan

Tủ không bị biến dạng.
Cửa tủ mở được.
Họng nước không hư hỏng.
Van thao tác được.
Vòi không rách hoặc hư hỏng.
Lăng phun đầy đủ.
Các khớp nối tương thích.

Kiểm tra vị trí

Không bị máy móc che chắn.
Không bị hàng hóa chắn trước tủ.
Có thể tiếp cận nhanh.
Không gây cản trở lối thoát nạn.
Phù hợp với bản vẽ thiết kế.

Kiểm tra vận hành

Van đóng/mở được.
Vòi triển khai được.
Lăng phun hoạt động.
Nguồn nước đáp ứng yêu cầu.
Áp lực tại điểm bất lợi phù hợp với tính toán.

Quan trọng nhất là không nên chỉ kiểm tra bằng mắt. Họng nước chữa cháy phải được đánh giá trong trạng thái vận hành theo phương án thử nghiệm của hệ thống.

Những tiêu chí ít người biết khi lựa chọn họng nước chữa cháy

Nếu phải rút gọn thành một checklist trước khi mua, chủ đầu tư nên kiểm tra 7 yếu tố:

1. Áp lực làm việc – có phù hợp với hệ thống hay không?

2. Lưu lượng – có đáp ứng yêu cầu thiết kế hay không?

3. Khớp nối – có tương thích với vòi và lăng hay không?

4. Vật liệu – có phù hợp môi trường lắp đặt hay không?

5. Kích thước tủ – có đủ không gian thao tác và bảo trì không?

6. Vị trí lắp đặt – có đảm bảo khả năng tiếp cận và phạm vi bảo vệ không?

7. Tính đồng bộ – có phù hợp với máy bơm, đường ống và hệ thống PCCC tổng thể không?

Đây là những yếu tố thường quan trọng hơn việc chỉ hỏi “giá họng nước chữa cháy bao nhiêu?”

Báo giá họng nước chữa cháy phụ thuộc vào những yếu tố nào?

Giá họng nước chữa cháy không có một mức cố định cho mọi công trình.

Chi phí có thể phụ thuộc vào:

Kích thước họng.
Loại van.
Chất liệu.
Loại vòi.
Lăng phun.
Tủ chữa cháy.
Phụ kiện kết nối.
Số lượng.
Thương hiệu.
Yêu cầu kỹ thuật.
Chi phí vận chuyển.
Điều kiện thi công.

Nếu chỉ so sánh giá của riêng họng mà bỏ qua tủ, vòi, lăng, van và phụ kiện thì rất dễ đánh giá sai tổng chi phí.

Với dự án nhà xưởng, nên yêu cầu báo giá theo từng hạng mục để dễ kiểm soát ngân sách và đối chiếu với hồ sơ thiết kế.

Họng nước chữa cháy trong hệ thống PCCC nhà xưởng

Trong một hệ thống PCCC nhà xưởng, họng nước chữa cháy thường chỉ là một mắt xích.

Một hệ thống hoàn chỉnh có thể bao gồm:

Bể nước chữa cháy.
Máy bơm chữa cháy.
Hệ thống đường ống.
Họng nước chữa cháy.
Sprinkler.
Van điều khiển.
Hệ thống báo cháy.
Hệ thống giám sát.
Hệ thống điện phục vụ PCCC.

Do đó, khi thiết kế họng nước chữa cháy, cần xem xét đồng bộ với toàn bộ hệ thống.

Một họng nước có chất lượng tốt nhưng nguồn nước không đủ hoặc máy bơm không đáp ứng thì hiệu quả thực tế vẫn không đạt như mong muốn.

Checklist lựa chọn họng nước chữa cháy cho nhà xưởng

Trước khi đặt hàng, doanh nghiệp có thể sử dụng checklist sau:

Kết luận

Họng nước chữa cháy là thiết bị tưởng đơn giản nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng triển khai chữa cháy tại chỗ. Một lựa chọn đúng không chỉ dựa vào kích thước, thương hiệu hoặc giá thành mà phải xét đồng thời áp lực, lưu lượng, khớp nối, vật liệu, vị trí, khả năng thao tác và tính đồng bộ với toàn bộ hệ thống PCCC.

Đối với nhà xưởng và nhà kho, việc lựa chọn họng nước chữa cháy cần được thực hiện ngay từ giai đoạn thiết kế. TCVN 3890:2023 hiện là một căn cứ quan trọng về trang bị, bố trí hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà và hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà; đồng thời công trình còn phải xem xét các quy chuẩn, tiêu chuẩn riêng có liên quan.

Đặc biệt, TCVN 3890:2023 cũng nêu rõ rằng đối với các trường hợp thuộc phạm vi áp dụng, hệ thống họng nước chữa cháy có thể được bố trí độc lập hoặc kết hợp với hệ thống chữa cháy tự động bằng nước.

Vì vậy, thay vì chỉ tìm kiếm “họng nước chữa cháy giá bao nhiêu”, chủ đầu tư nên đặt câu hỏi quan trọng hơn: thiết bị có phù hợp với thiết kế, lưu lượng, áp lực và điều kiện vận hành của công trình hay không?

Lựa chọn đúng ngay từ đầu sẽ giúp hệ thống PCCC hoạt động ổn định hơn, thuận tiện bảo trì và hạn chế nguy cơ phải thay đổi thiết bị, đường ống hoặc tủ chữa cháy khi kiểm tra và nghiệm thu.