Thiết bị báo cháy kém chất lượng – nguy cơ cháy nổ từ chính hệ thống bảo vệ

Trong các công trình hiện đại ngày nay, hệ thống báo cháy tự động được xem là “lá chắn” đầu tiên giúp con người phát hiện và xử lý sự cố hỏa hoạn kịp thời. Tuy nhiên, ít ai ngờ rằng, chính thiết bị báo cháy kém chất lượng lại có thể trở thành mối đe dọa tiềm ẩn, gây cháy nổ hoặc khiến hậu quả trở nên nghiêm trọng hơn. Câu chuyện về những vụ cháy mà hệ thống báo cháy “câm lặng” không hoạt động đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng hàng giả, hàng nhái tràn lan trên thị trường thiết bị PCCC hiện nay.

Nội dung

Khi thiết bị báo cháy không còn là “người hùng”

Hệ thống báo cháy có nhiệm vụ chính là phát hiện sớm khói, nhiệt hoặc lửa, truyền tín hiệu cảnh báo đến tủ trung tâm và kích hoạt còi báo động giúp mọi người kịp thời sơ tán, xử lý. Nhưng trong nhiều trường hợp thực tế, thiết bị báo cháy kém chất lượng lại không phát huy được chức năng này.

Nguyên nhân phổ biến là do cảm biến khói, nhiệt hoạt động chập chờn, độ nhạy kém, dễ sai lệch. Khi có sự cố cháy thật, hệ thống không kịp nhận tín hiệu; ngược lại, khi môi trường có bụi hoặc hơi nước, thiết bị lại “báo cháy giả”, gây hoang mang và làm người dùng mất niềm tin.

Đáng lo hơn, một số loại thiết bị báo cháy giá rẻ, không rõ nguồn gốc còn sử dụng linh kiện kém chất lượng, không được kiểm định an toàn điện. Điều này khiến hệ thống dễ bị chập, phát tia lửa điện – vô tình trở thành “nguồn phát cháy” thay vì công cụ phòng cháy.

Thị trường tràn ngập hàng nhái, hàng kém chất lượng

Theo thống kê từ Cục Cảnh sát PCCC, hơn 30% thiết bị báo cháy lưu hành trên thị trường chưa được kiểm định chất lượng hoặc không rõ xuất xứ. Nhiều sản phẩm được dán nhãn “hàng nhập khẩu”, “đạt tiêu chuẩn châu Âu”, nhưng thực tế là hàng nhái Trung Quốc, được làm giống mẫu thật đến 90%.

Các đối tượng gian lận thường sử dụng chiêu trò:

Làm giả tem kiểm định hoặc CO-CQ, khiến người mua tưởng là hàng đạt chuẩn.
Thay vỏ thật – ruột giả, nghĩa là giữ nguyên bao bì chính hãng nhưng thay linh kiện bên trong bằng hàng rẻ tiền.
Bán hàng online giá rẻ bất thường, đánh vào tâm lý tiết kiệm của doanh nghiệp nhỏ hoặc hộ kinh doanh.

Những sản phẩm này có giá chỉ bằng 1/3 – 1/2 hàng thật, nhưng tuổi thọ cực thấp, độ chính xác và độ an toàn gần như không đảm bảo.

Hậu quả khôn lường từ việc dùng thiết bị báo cháy kém chất lượng

Không ít vụ cháy lớn trong các nhà xưởng, chung cư hay kho hàng được ghi nhận là do hệ thống báo cháy không hoạt động hoặc hoạt động sai thời điểm. Hậu quả là:

Thiệt hại tài sản lớn vì không phát hiện sớm đám cháy.
Nguy hiểm đến tính mạng con người, nhất là trong môi trường đông người hoặc kín khí.
Doanh nghiệp bị xử phạt hành chính, thậm chí bị đình chỉ hoạt động do vi phạm quy định PCCC.
Mất uy tín thương hiệu, đặc biệt với các đơn vị thi công, chủ đầu tư công trình.

Nhiều trường hợp, khi điều tra nguyên nhân, cơ quan chức năng phát hiện thiết bị không có tem kiểm định, hoặc đã hết hạn sử dụng nhưng vẫn được lắp đặt như mới. Đây là bài học đắt giá cho các chủ cơ sở kinh doanh khi lựa chọn thiết bị PCCC.

Cách nhận biết và chọn thiết bị báo cháy đạt chuẩn

Để tránh “tiền mất, tật mang”, khi mua sắm và lắp đặt thiết bị PCCC, người dùng cần chú ý các điểm sau:

Kiểm tra tem kiểm định do Cục Cảnh sát PCCC hoặc đơn vị được Bộ Công an chỉ định cấp. Tem phải còn nguyên vẹn, có mã QR tra cứu được.
Yêu cầu cung cấp CO-CQ (chứng nhận xuất xứ – chất lượng) của sản phẩm và nhà sản xuất.
Lựa chọn thương hiệu uy tín như Hochiki, Apollo, Horing, Siemens, Notifier… Các thương hiệu này đều được sử dụng rộng rãi trong các công trình lớn và có bảo hành rõ ràng.
Mua tại đại lý hoặc tổng kho PCCC chính hãng, tránh mua qua kênh trôi nổi hoặc sàn thương mại điện tử không uy tín.
Thường xuyên kiểm tra, bảo trì định kỳ để đảm bảo thiết bị hoạt động ổn định, đặc biệt với cảm biến và đầu báo khói.

Lắp đặt đúng kỹ thuật – yếu tố quan trọng không thể bỏ qua

Ngay cả khi sử dụng thiết bị đạt chuẩn, việc lắp đặt sai kỹ thuật vẫn có thể khiến hệ thống hoạt động kém hiệu quả. Một số lỗi phổ biến gồm:

Đặt đầu báo khói quá gần quạt hoặc cửa gió, làm giảm khả năng phát hiện khói.
Sử dụng dây dẫn điện không đạt tiêu chuẩn, dẫn đến chập cháy khi có quá tải.
Không phân vùng báo cháy rõ ràng khiến việc xử lý chậm trễ.

Vì vậy, khi thiết kế và thi công hệ thống báo cháy, cần thuê đơn vị có chứng chỉ hành nghề PCCC, tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật theo TCVN 5738:2021 và Nghị định 136/2020/NĐ-CP.

Doanh nghiệp chịu trách nhiệm khi dùng thiết bị không đạt chuẩn

Theo Luật Phòng cháy và chữa cháy và các nghị định hướng dẫn, việc sử dụng thiết bị báo cháy, chữa cháy không được kiểm định là hành vi vi phạm pháp luật.

Cụ thể, doanh nghiệp hoặc chủ đầu tư có thể bị:

Phạt hành chính từ 30 đến 50 triệu đồng theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP.
Bị đình chỉ hoạt động tạm thời hoặc vĩnh viễn nếu gây hậu quả nghiêm trọng.
Buộc tháo dỡ, thay thế thiết bị không đạt chuẩn và chịu toàn bộ chi phí khắc phục.

Như vậy, việc đầu tư vào thiết bị đạt chuẩn không chỉ là tuân thủ pháp luật, mà còn là cách bảo vệ doanh nghiệp khỏi rủi ro về người và của.

Giải pháp đảm bảo an toàn từ chính doanh nghiệp

Để chủ động bảo vệ mình, các doanh nghiệp, hộ kinh doanh nên:

Xây dựng quy trình kiểm tra PCCC định kỳ, bao gồm kiểm tra thiết bị, hệ thống điện, lối thoát hiểm.
Đào tạo nhân viên về sử dụng và bảo trì thiết bị báo cháy.
Lưu trữ hồ sơ kiểm định, biên bản bảo trì để sẵn sàng cung cấp khi cơ quan chức năng kiểm tra.
Hợp tác với đơn vị cung cấp thiết bị PCCC uy tín, có đầy đủ giấy phép và chứng nhận.

Kết luận

“Phòng cháy hơn chữa cháy” – câu nói này càng đúng trong bối cảnh hiện nay, khi rủi ro hỏa hoạn có thể đến từ chính thiết bị báo cháy kém chất lượng. Đừng để sự chủ quan hoặc ham rẻ khiến doanh nghiệp phải trả giá bằng cả tài sản và uy tín.

Đầu tư vào hệ thống báo cháy đạt chuẩn, được kiểm định rõ ràng chính là đầu tư cho sự an toàn và bền vững của chính bạn.