Trong các công trình nhà xưởng, nhà máy, kho hàng, tòa nhà và công trình công cộng, hệ thống chữa cháy vách tường là một trong những giải pháp cấp nước chữa cháy tại chỗ quan trọng. Khi xảy ra sự cố, người được đào tạo hoặc lực lượng chữa cháy có thể triển khai vòi và lăng phun từ họng nước được bố trí sẵn để tiếp cận khu vực cháy.

Tuy nhiên, việc thiết kế hệ thống này không đơn giản chỉ là lắp một chiếc van, cuộn vòi và lăng phun lên tường.

Hệ thống phải được tính toán về lưu lượng, áp lực, số lượng họng, phạm vi bảo vệ, đường ống, nguồn nước và khả năng hoạt động đồng thời với các hệ thống chữa cháy khác.

Một điểm quan trọng cần cập nhật là TCVN 3890:2023 đã thay thế TCVN 3890:2009 và quy định về trang bị, bố trí phương tiện và hệ thống phòng cháy chữa cháy cho nhà và công trình. Tiêu chuẩn này có riêng Phụ lục B – Quy định về trang bị hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà.

Bên cạnh đó, QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023 QCVN 06:2022/BXD là những tài liệu quan trọng khi xem xét yêu cầu an toàn cháy và hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà.

Hệ thống chữa cháy vách tường là gì?

Hệ thống chữa cháy vách tường, hay còn gọi là hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà, là hệ thống cố định được bố trí bên trong công trình nhằm cung cấp nước cho việc chữa cháy.

Một họng nước chữa cháy cơ bản thường gồm:

Van khóa chữa cháy;
Vòi chữa cháy;
Lăng phun;
Đầu nối và phụ kiện;
Tủ chữa cháy;
Hệ thống đường ống cấp nước;
Nguồn nước chữa cháy;
Máy bơm chữa cháy và thiết bị duy trì áp lực nếu cần.

Tùy theo quy mô và đặc điểm công trình, hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà có thể được thiết kế độc lập hoặc kết hợp với các hệ thống cấp nước chữa cháy khác.

Đặc biệt, khi công trình đồng thời được trang bị sprinkler, việc tính toán phải xem xét khả năng hoạt động đồng thời của họng nước và hệ thống chữa cháy tự động theo yêu cầu thiết kế. QCVN 06:2022/BXD có quy định về việc xác định lưu lượng nước chữa cháy và tính toán hoạt động đồng thời của họng nước với các hệ thống chữa cháy khác.

Tiêu chuẩn chữa cháy vách tường mới nhất cần áp dụng là gì?

Khi tìm kiếm tiêu chuẩn chữa cháy vách tường mới nhất, doanh nghiệp cần tránh chỉ dựa vào các tài liệu cũ như TCVN 3890:2009.

TCVN 3890:2023

TCVN 3890:2023 có tên đầy đủ là:

“Phòng cháy chữa cháy – Phương tiện phòng cháy và chữa cháy cho nhà và công trình – Trang bị, bố trí.”

Tiêu chuẩn này thay thế TCVN 3890:2009 và được công bố năm 2023.

Đáng chú ý, Phụ lục B của TCVN 3890:2023 quy định việc trang bị hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà theo từng loại công trình và quy mô.

Ví dụ, bảng quy định có đề cập đến nhà ở riêng lẻ cao từ 7 tầng; một số nhóm nhà ở, công trình lưu trú hoặc nhà hỗn hợp từ 5 tầng hoặc khối tích từ 5.000 m³; cùng các nhóm công trình khác theo quy mô tương ứng.

Đối với nhà sản xuất, nhà kho và công trình công nghiệp, cần đối chiếu đúng loại công trình và quy mô trong phụ lục áp dụng thay vì sử dụng một ngưỡng chung cho mọi dự án.

QCVN 06:2022/BXD

Nếu TCVN 3890:2023 tập trung vào việc trang bị và bố trí, thì QCVN 06:2022/BXD đóng vai trò quan trọng trong các yêu cầu về an toàn cháy cho nhà và công trình.

Quy chuẩn có riêng Mục 5.2 về hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà, trong đó đề cập đến lưu lượng nước tối thiểu, đường ống đứng, số lượng họng, vị trí lắp đặt, chiều cao họng và các yêu cầu liên quan.

Vì vậy, khi thiết kế hệ thống chữa cháy vách tường, không nên chỉ kiểm tra một tiêu chuẩn duy nhất mà cần đối chiếu tổng thể các quy chuẩn, tiêu chuẩn và hồ sơ thiết kế áp dụng cho công trình.

Yêu cầu thiết kế hệ thống chữa cháy vách tường

Thiết kế hệ thống chữa cháy vách tường phải bắt đầu từ việc xác định đúng đặc điểm công trình.

1. Xác định loại và quy mô công trình

Trước tiên cần xác định:

Công năng sử dụng;
Diện tích xây dựng;
Tổng diện tích sàn;
Chiều cao công trình;
Khối tích;
Số tầng;
Đặc điểm vật liệu và hàng hóa;
Nguy cơ cháy;
Khu vực sản xuất hoặc lưu trữ.

Các thông số này ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định công trình có thuộc diện phải trang bị hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà hay không.

TCVN 3890:2023 yêu cầu việc lựa chọn phương tiện và phương pháp chữa cháy phải phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cháy của công trình cũng như loại đám cháy.

2. Xác định số lượng họng nước

Không nên bố trí họng nước theo cách “mỗi tầng một tủ” hoặc “mỗi khu vực một tủ” mà không kiểm tra phạm vi bảo vệ.

Số lượng họng phải được xác định dựa trên yêu cầu về số tia nước chữa cháy, phạm vi tiếp cận và đặc điểm mặt bằng.

Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo các khu vực cần bảo vệ có khả năng được tiếp cận bằng tia nước theo yêu cầu của phương án thiết kế.

3. Tính toán lưu lượng

Lưu lượng là một trong những thông số quan trọng nhất của tiêu chuẩn chữa cháy vách tường.

QCVN 06:2022/BXD quy định việc xác định lưu lượng nước chữa cháy cần thiết đối với hệ thống họng nước trong nhà dựa trên loại công trình và các bảng thông số tương ứng. Đối với nhà sản xuất và nhà kho, việc xác định được thực hiện theo yêu cầu riêng trong quy chuẩn.

Nếu công trình có sprinkler hoặc hệ thống chữa cháy khác, cần xem xét điều kiện hoạt động đồng thời để xác định nhu cầu nước phù hợp.

Quy định về vị trí lắp đặt họng nước chữa cháy

Vị trí đặt họng nước ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sử dụng khi xảy ra cháy.

Theo QCVN 06:2022/BXD, họng nước chữa cháy trong nhà được bố trí tại các vị trí như lối vào phía trong hành lang của buồng thang, sảnh, hành lang, lối đi và những vị trí dễ tiếp cận khác, đồng thời không được gây cản trở hoạt động thoát nạn.

Vì vậy, khi thiết kế cần ưu tiên:

Vị trí dễ nhìn thấy;
Dễ tiếp cận;
Không bị hàng hóa che chắn;
Không ảnh hưởng lối thoát nạn;
Thuận tiện triển khai vòi;
Phù hợp với mặt bằng kiến trúc;
Đảm bảo phạm vi bảo vệ theo tính toán.

Đây là điểm nhiều công trình dễ mắc lỗi: tủ chữa cháy có thể được lắp đầy đủ nhưng vị trí lại bị khuất sau hàng hóa, máy móc hoặc vách ngăn.

Chiều cao lắp đặt họng nước chữa cháy

Một trong những thông số thường được quan tâm khi tìm hiểu tiêu chuẩn chữa cháy vách tường là chiều cao của họng.

QCVN 06:2022/BXD quy định miệng họng nước chữa cháy được lắp đặt ở độ cao 1,20 m ± 0,15 m so với mặt sàn và đặt trong tủ chữa cháy có lỗ thông gió, được dán niêm phong.

Quy định này giúp vị trí họng có độ cao phù hợp cho thao tác sử dụng.

Đối với họng kép, quy chuẩn cũng có quy định riêng về cách bố trí hai họng theo phương đứng. Vì vậy, không nên tự ý thay đổi cao độ lắp đặt theo điều kiện thi công nếu chưa kiểm tra hồ sơ thiết kế và yêu cầu áp dụng.

Có được kết hợp họng nước với hệ thống sprinkler không?

Đây là vấn đề rất quan trọng đối với nhà máy và nhà xưởng hiện nay.

Câu trả lời là có thể, nhưng phải được tính toán và thiết kế đồng bộ.

QCVN 06:2022/BXD quy định tại khu vực được bảo vệ bằng hệ thống chữa cháy tự động, có thể lắp đặt họng nước chữa cháy trong nhà trên đường ống DN65 hoặc lớn hơn, sau cụm van điều khiển của hệ thống sprinkler bằng nước trong trường hợp đáp ứng điều kiện quy định.

Điều này cho thấy việc kết hợp hệ thống chữa cháy vách tường và sprinkler hoàn toàn có thể được nghiên cứu trong cùng phương án cấp nước chữa cháy.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng chỉ cần đấu nối hai hệ thống vào cùng một đường ống là có thể sử dụng.

Kỹ sư cần kiểm tra:

Lưu lượng;
Áp lực;
Đường kính đường ống;
Tổn thất áp lực;
Số họng hoạt động;
Số đầu phun sprinkler hoạt động;
Khả năng cấp nước của bơm;
Dung tích bể;
Điều kiện hoạt động đồng thời.

Hệ thống đường ống chữa cháy vách tường

Đường ống là “mạch máu” của toàn bộ hệ thống.

Tùy phương án, hệ thống có thể sử dụng:

Ống đứng chữa cháy;
Ống ngang;
Ống nhánh;
Mạng vòng;
Đường ống cấp nước đến từng tủ;
Van khóa và van một chiều;
Các thiết bị kiểm tra, đo áp lực.

Đối với công trình có số lượng họng lớn hoặc có hệ thống chữa cháy tự động, việc thiết kế mạng đường ống cần đặc biệt chú ý đến khả năng duy trì cấp nước khi một đoạn đường ống được cô lập.

QCVN 06:2022/BXD có quy định rằng khi trong nhà bố trí trên 12 họng nước chữa cháy hoặc có trang bị hệ thống chữa cháy tự động, hệ thống cấp nước chữa cháy bên trong nhà phải được thiết kế với ít nhất hai ống cấp nước và thực hiện nối thành mạng vòng trong các trường hợp thuộc phạm vi quy định.

Bơm và nguồn nước cho hệ thống chữa cháy vách tường

Một hệ thống họng nước chữa cháy chỉ hoạt động hiệu quả khi nguồn nước đáp ứng đúng lưu lượng và áp lực.

Một hệ thống hoàn chỉnh thường có:

Bể nước chữa cháy;
Bơm chữa cháy chính;
Bơm dự phòng theo phương án;
Bơm duy trì áp lực;
Tủ điều khiển;
Hệ thống đường ống hút và đẩy;
Van và thiết bị đo áp lực.

Dung tích bể không nên lựa chọn theo kinh nghiệm hoặc lấy nguyên mẫu từ một dự án khác.

Phải căn cứ vào các kịch bản chữa cháy được tính toán, bao gồm cả trường hợp hệ thống họng nước hoạt động cùng các hệ thống chữa cháy khác nếu quy định thiết kế yêu cầu.

Yêu cầu đối với tủ họng nước chữa cháy

Tủ chữa cháy cần được bố trí sao cho người sử dụng có thể nhận biết và tiếp cận nhanh.

Bên trong tủ thường bố trí các thiết bị cần thiết như:

Van chữa cháy → vòi chữa cháy → lăng phun → phụ kiện nối.

Tùy dự án, tủ có thể được thiết kế tích hợp thêm các phương tiện PCCC khác theo hồ sơ thiết kế.

Tủ cần có độ bền phù hợp môi trường lắp đặt, dễ mở khi có sự cố và không gây cản trở cho việc thao tác.

Đặc biệt, không nên đặt tủ tại nơi thường xuyên bị chắn bởi pallet, máy móc, nguyên vật liệu hoặc hàng hóa.

Kiểm tra áp lực và lưu lượng sau khi lắp đặt

Sau khi thi công, việc kiểm tra không nên dừng ở việc quan sát xem nước có chảy ra khỏi lăng hay không.

Cần kiểm tra theo hồ sơ thiết kế và yêu cầu kỹ thuật, bao gồm:

Tình trạng đường ống;
Van khóa;
Độ kín hệ thống;
Áp lực;
Lưu lượng;
Hoạt động của máy bơm;
Khả năng cấp nước đến các vị trí bất lợi;
Tình trạng vòi và lăng;
Tín hiệu giám sát nếu hệ thống có tích hợp;
Khả năng phối hợp với các hệ thống chữa cháy khác.

Đây là bước quan trọng để phát hiện tình trạng đủ thiết bị nhưng thiếu áp lực, một lỗi có thể làm giảm đáng kể hiệu quả của hệ thống khi xảy ra cháy.

Những sai lầm thường gặp khi thiết kế chữa cháy vách tường

Chỉ quan tâm số lượng tủ

Một số công trình chú trọng số lượng tủ nhưng không kiểm tra bán kính và phạm vi bảo vệ thực tế.

Không tính toán thủy lực

Đường ống có thể được lắp đặt đẹp mắt nhưng áp lực tại họng bất lợi nhất không đạt yêu cầu.

Đấu nối sprinkler tùy tiện

Việc kết hợp sprinkler và họng nước cần được thể hiện trong thiết kế và tính toán, không nên đấu nối phát sinh tại công trường.

Đặt tủ ở vị trí khó tiếp cận

Tủ bị che khuất hoặc đặt sau máy móc sẽ làm chậm quá trình triển khai khi xảy ra sự cố.

Chỉ nghiệm thu thiết bị

Một hệ thống PCCC không thể được đánh giá chỉ bằng việc kiểm tra từng thiết bị riêng lẻ. Cần kiểm tra khả năng hoạt động của toàn bộ hệ thống.

Tiêu chuẩn chữa cháy vách tường cần cập nhật những gì trong năm 2026?

Khi triển khai dự án trong năm 2026, chủ đầu tư không nên sử dụng nguyên trạng hồ sơ thiết kế cũ mà cần rà soát lại cơ sở pháp lý và tiêu chuẩn áp dụng.

Đặc biệt cần lưu ý:

TCVN 3890:2023 đã thay thế TCVN 3890:2009 và có Phụ lục B quy định về trang bị hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà.

QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023 cần được xem xét trong thiết kế an toàn cháy cho nhà và công trình.

Về khung pháp lý PCCC, Nghị định 105/2025/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 15/05/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Do đó, với dự án mới, dự án cải tạo hoặc thay đổi công năng, doanh nghiệp nên rà soát toàn bộ hồ sơ theo quy định đang áp dụng tại thời điểm triển khai.

Quy trình thiết kế và lắp đặt hệ thống chữa cháy vách tường

Một quy trình chuyên nghiệp nên được triển khai theo các bước:

Bước 1: Khảo sát công trình
Thu thập bản vẽ kiến trúc, kết cấu, MEP và thông tin công năng.

Bước 2: Xác định nguy cơ cháy
Đánh giá vật liệu, hàng hóa, dây chuyền và khu vực có nguy cơ cháy.

Bước 3: Xác định yêu cầu trang bị
Kiểm tra công trình có thuộc phạm vi phải trang bị hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà hay không.

Bước 4: Bố trí họng nước
Xác định vị trí tủ, đường ống đứng và phạm vi bảo vệ.

Bước 5: Tính toán thủy lực
Tính lưu lượng, áp lực, đường kính ống và nhu cầu nguồn nước.

Bước 6: Thiết kế bơm và bể nước
Lựa chọn thiết bị phù hợp với kịch bản chữa cháy.

Bước 7: Thi công
Lắp đặt đường ống, tủ, van, vòi, lăng và các thiết bị liên quan.

Bước 8: Kiểm tra – thử nghiệm
Kiểm tra khả năng hoạt động thực tế và hoàn thiện hồ sơ theo yêu cầu áp dụng.

Checklist kiểm tra hệ thống chữa cháy vách tường

Trước khi đưa hệ thống vào vận hành, chủ đầu tư có thể sử dụng checklist cơ bản:

Kết luận

Tiêu chuẩn chữa cháy vách tường không chỉ là câu chuyện về vị trí đặt tủ hoặc kích thước vòi chữa cháy. Một hệ thống đạt yêu cầu phải được xem xét đồng bộ từ quy mô công trình, nguy cơ cháy, số lượng họng, lưu lượng, áp lực, đường ống, bơm, bể nước đến khả năng phối hợp với sprinkler và các hệ thống PCCC khác.

Đối với các dự án hiện nay, đặc biệt là nhà máy, nhà xưởng và kho hàng, doanh nghiệp cần cập nhật TCVN 3890:2023, QCVN 06:2022/BXD, Sửa đổi 1:2023 cùng các quy định pháp luật PCCC hiện hành thay vì tiếp tục sử dụng máy móc hồ sơ theo tiêu chuẩn cũ.

Một thiết kế tốt không chỉ đáp ứng yêu cầu trên bản vẽ mà còn phải đảm bảo hệ thống có thể cấp nước đúng lưu lượng, đủ áp lực và vận hành thuận lợi khi xảy ra sự cố thực tế.