Trong bối cảnh an toàn phòng cháy chữa cháy ngày càng được siết chặt, lực lượng PCCC cơ sở đã trở thành yếu tố bắt buộc đối với hầu hết doanh nghiệp, cơ quan, nhà máy và tổ chức có sử dụng lao động. Nhưng thực tế, không ít đơn vị vẫn chưa xây dựng hoặc duy trì lực lượng này đúng quy định. Vậy nếu không có lực lượng PCCC cơ sở, doanh nghiệp sẽ đối mặt với hậu quả gì? Bài viết sau đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về nguy cơ, chế tài và rủi ro pháp lý khi thiếu lực lượng PCCC tại chỗ.

Nội dung

Lực lượng PCCC cơ sở là gì?

Lực lượng PCCC cơ sở là đội ngũ được thành lập trong nội bộ doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức nhằm:

Chủ động phòng ngừa hỏa hoạn.
Phối hợp xử lý khi có cháy nổ xảy ra trước khi lực lượng chuyên nghiệp đến hiện trường.
Thường trực kiểm tra, bảo dưỡng hệ thống PCCC, hỗ trợ công tác tuyên truyền, diễn tập và huấn luyện.

Theo Điều 32 Nghị định 136/2020/NĐ-CP (cập nhật sửa đổi năm 2024), tất cả cơ sở thuộc danh mục quản lý về PCCC đều bắt buộc phải thành lập lực lượng PCCC cơ sở, bao gồm cả văn phòng, chung cư, trường học, trung tâm thương mại, nhà máy, khách sạn…

Vì sao doanh nghiệp bắt buộc phải có lực lượng PCCC tại chỗ?

Chủ động xử lý tình huống khẩn cấp

Khi cháy nổ xảy ra, thời gian phản ứng ban đầu là yếu tố quyết định. Lực lượng PCCC cơ sở chính là tuyến đầu, có mặt sớm nhất để:

Phát hiện và báo động nhanh.
Dập tắt các đám cháy nhỏ ngay từ đầu.
Hướng dẫn sơ tán an toàn.
Sử dụng thành thạo thiết bị PCCC tại chỗ (bình chữa cháy, họng nước, hệ thống báo cháy…).

Nếu không có lực lượng này, doanh nghiệp sẽ mất “thời gian vàng” để khống chế đám cháy, khiến hậu quả nghiêm trọng hơn.

Đảm bảo yêu cầu pháp lý trong quản lý rủi ro

Luật hiện hành quy định lực lượng PCCC cơ sở là một phần không thể thiếu trong hồ sơ pháp lý về phòng cháy, cùng với:

Giấy chứng nhận đủ điều kiện PCCC.
Hồ sơ thiết kế hệ thống PCCC.
Biên bản kiểm tra định kỳ.
Kế hoạch diễn tập, huấn luyện.

Không có đội PCCC cơ sở đồng nghĩa với việc hồ sơ pháp lý của bạn bị thiếu hụt, ảnh hưởng đến quá trình xin giấy phép, kiểm tra định kỳ và cả bảo hiểm cháy nổ.

Điều gì xảy ra nếu bạn không có lực lượng PCCC cơ sở?

Bị xử phạt hành chính từ 5 – 10 triệu đồng

Theo Điều 48 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hành vi không thành lập hoặc duy trì lực lượng PCCC cơ sở đúng quy định sẽ bị xử phạt hành chính với mức:

Từ 5.000.000 – 10.000.000 đồng.
Có thể bị yêu cầu tạm đình chỉ hoạt động nếu cơ sở thuộc loại nguy hiểm cháy nổ cao.

Ngoài ra, nếu tái phạm hoặc gây hậu quả nghiêm trọng, mức phạt sẽ tăng và đi kèm với nhiều hình thức bổ sung.

Không được cấp hoặc bị thu hồi giấy chứng nhận đủ điều kiện PCCC

Lực lượng PCCC cơ sở là điều kiện bắt buộc trong hồ sơ xin cấp phép PCCC. Thiếu thành phần này, bạn sẽ:

Không đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện về PCCC.
Bị thu hồi hoặc tạm đình chỉ hoạt động nếu đã được cấp mà không duy trì lực lượng theo quy định.

Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, thi công, vận hành dự án.

Không được nghiệm thu công trình hoặc cấp phép xây dựng

Trong trường hợp các công trình xây dựng mới, việc không có đội PCCC cơ sở sẽ dẫn tới:

Không được nghiệm thu hệ thống PCCC.
Trì hoãn hoặc bị đình chỉ quá trình xây dựng, vận hành.
Khó xin các loại giấy phép liên quan như: Giấy phép kinh doanh, giấy chứng nhận an toàn lao động…

Tăng rủi ro tử vong, thiệt hại tài sản khi xảy ra cháy nổ

Nhiều vụ cháy trong thời gian gần đây (như vụ cháy chung cư mini ở Hà Nội, cháy kho xưởng tại Bình Dương…) cho thấy thiếu lực lượng PCCC cơ sở dẫn đến thiệt hại nghiêm trọng:

Không ai phát hiện sớm và báo động.
Không có người hướng dẫn sơ tán.
Không ai biết cách sử dụng thiết bị chữa cháy.
Gây rối loạn, chen lấn, thậm chí thiệt mạng do hoảng loạn.

Lực lượng PCCC cơ sở cần bao nhiêu người?

Tùy theo loại hình và quy mô cơ sở, lực lượng PCCC cơ sở sẽ có số lượng khác nhau. Theo quy định:

Loại hình cơ sở	Số lượng lực lượng PCCC cơ sở tối thiểu
Dưới 10 người lao động	Toàn bộ người lao động
Từ 10 – 50 người	Ít nhất 10% tổng số lao động
Trên 50 người	Tối thiểu 10 người, có thể nhiều hơn theo yêu cầu thực tế

Tất cả thành viên đội PCCC cơ sở phải được huấn luyện nghiệp vụ PCCC định kỳ hàng năm, có hồ sơ ghi nhận.

Doanh nghiệp nên làm gì để tuân thủ quy định?

Thành lập ngay lực lượng PCCC cơ sở nếu chưa có

Căn cứ vào số lượng lao động để xác định số lượng thành viên phù hợp.
Ban hành quyết định thành lập đội PCCC cơ sở.
Giao người phụ trách chính (thường là nhân sự, bảo vệ hoặc cán bộ kỹ thuật).

Đăng ký huấn luyện PCCC cho đội

Doanh nghiệp nên liên hệ với:

Cảnh sát PCCC địa phương.
Hoặc các trung tâm huấn luyện PCCC được cấp phép để tổ chức khóa học cho đội PCCC cơ sở.

Sau huấn luyện, từng thành viên sẽ được cấp giấy chứng nhận hoàn thành khóa học, có giá trị trong vòng 1 năm.

Tổ chức diễn tập PCCC định kỳ

Mỗi năm ít nhất 1 lần, kết hợp với cơ quan chức năng.
Đảm bảo nhân viên quen với quy trình xử lý khi có cháy.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp nhỏ có dưới 10 người có cần đội PCCC không?

Có. Trong trường hợp này, toàn bộ nhân viên đều phải tham gia huấn luyện và được coi là lực lượng PCCC cơ sở.

Thành lập đội PCCC cơ sở có cần đăng ký với công an không?

Không cần đăng ký riêng, nhưng danh sách, quyết định thành lập và giấy huấn luyện phải có trong hồ sơ quản lý PCCC tại chỗ, và sẵn sàng xuất trình khi bị kiểm tra.

Không có lực lượng PCCC cơ sở thì bảo hiểm cháy nổ có được đền bù không?

Rất có thể bị từ chối hoặc giảm mức đền bù, do không tuân thủ đầy đủ các điều kiện đảm bảo an toàn PCCC.

Kết luận

Không có lực lượng PCCC cơ sở, doanh nghiệp không chỉ vi phạm pháp luật mà còn đánh cược với tính mạng con người và tài sản. Trong bối cảnh các quy định PCCC ngày càng chặt chẽ hơn (đặc biệt sau các vụ cháy lớn năm 2023–2024), việc xây dựng lực lượng PCCC tại chỗ là hành động thiết yếu và cấp bách để bảo vệ chính bạn, nhân viên và toàn bộ hoạt động kinh doanh.