Hướng dẫn tổ chức diễn tập PCCC cho tòa nhà – Đầy đủ và dễ triển khai

Đối với các tòa nhà cao tầng, chung cư, văn phòng hay trung tâm thương mại, công tác phòng cháy chữa cháy (PCCC) không chỉ dừng lại ở việc lắp đặt thiết bị. Diễn tập PCCC là hoạt động bắt buộc để đảm bảo mọi người biết cách xử lý khi sự cố xảy ra.

Theo Thông tư 149/2020/TT-BCA và Luật PCCC sửa đổi, các tòa nhà thuộc diện nguy hiểm cháy nổ cao phải tổ chức diễn tập ít nhất 1 lần/năm. Thực tế cho thấy, trong nhiều vụ cháy lớn, thiệt hại tăng nặng vì người ở tòa nhà hoảng loạn, không biết thoát hiểm hoặc sử dụng sai thiết bị chữa cháy.

Ví dụ, vụ cháy chung cư mini ở Khương Hạ (Hà Nội) năm 2023 khiến 56 người tử vong đã gióng lên hồi chuông cảnh báo: công tác diễn tập và hướng dẫn kỹ năng thoát hiểm là cực kỳ cấp thiết.

1. Mục tiêu của buổi diễn tập PCCC

Một buổi diễn tập PCCC cho tòa nhà thường nhằm đạt 3 mục tiêu chính:

1. Kiểm tra khả năng ứng phó của lực lượng PCCC tại chỗ: Đội bảo vệ, quản lý tòa nhà, cư dân hoặc nhân viên văn phòng.

2. Đào tạo kỹ năng thoát hiểm và sơ cứu ban đầu cho tất cả người trong tòa nhà.

3. Đánh giá hiệu quả hệ thống thiết bị PCCC: Bình chữa cháy, họng nước vách tường, chuông báo cháy, đèn thoát hiểm, quạt hút khói…

2. Các bước tổ chức diễn tập PCCC – Chi tiết và dễ triển khai

Dưới đây là quy trình 6 bước giúp ban quản lý tòa nhà dễ dàng tổ chức một buổi diễn tập bài bản.

Bước 1: Xây dựng kế hoạch tổng thể

• Xác định phạm vi: Diễn tập toàn bộ tòa nhà hay một số tầng.

• Chọn kịch bản cháy giả định: Ví dụ cháy tại tầng 5 do chập điện ở phòng máy photocopy.

• Đặt mục tiêu: Thời gian sơ tán, số người an toàn, kiểm tra thiết bị chữa cháy.

• Phân công nhiệm vụ: Người báo cháy, người hướng dẫn thoát nạn, người dùng bình chữa cháy, người sơ cứu.

📌 Mẹo: Nên tham khảo ý kiến của Cảnh sát PCCC địa phương để kịch bản sát thực tế.

Bước 2: Chuẩn bị nhân lực và thiết bị

• Nhân lực:

  • Đội PCCC cơ sở (bảo vệ, kỹ thuật).

  • Cư dân/tập thể nhân viên.

  • Đại diện Cảnh sát PCCC (nếu có).

• Thiết bị:

  • Bình chữa cháy các loại (bột, CO₂).

  • Vòi chữa cháy trong nhà.

  • Hệ thống loa thông báo.

  • Đèn chỉ dẫn thoát hiểm.

  • Băng ca, túi sơ cứu.

Bước 3: Thông báo và hướng dẫn trước buổi diễn tập

• Gửi thông báo trước 5–7 ngày qua email, bảng tin, nhóm chat cư dân.

• Nêu rõ mục tiêu, thời gian, địa điểm tập trung.

• Hướng dẫn trước về tín hiệu báo cháy, lối thoát hiểm, điểm tập kết.

Bước 4: Tiến hành diễn tập theo kịch bản

Một kịch bản tiêu chuẩn có thể diễn ra như sau:

1. Kích hoạt báo cháy giả định (chuông, loa thông báo).

2. Lực lượng PCCC cơ sở:

   • Xác định vị trí cháy.

   • Sử dụng bình chữa cháy hoặc họng nước để xử lý đám cháy giả định.

3. Hướng dẫn thoát nạn:

   • Cư dân/nhân viên được hướng dẫn rời khỏi khu vực theo lối thoát hiểm.

   • Không sử dụng thang máy.

   • Che khăn ướt khi di chuyển qua vùng khói.

4. Sơ cứu ban đầu:

   • Xử lý tình huống người bị thương nhẹ.

5. Tập kết an toàn:

   • Kiểm đếm số người tại điểm tập kết.

Bước 5: Đánh giá sau diễn tập

• Những điểm đạt: Thời gian thoát nạn, kỹ năng sử dụng thiết bị.

• Điểm cần cải thiện: Lối thoát hiểm bị tắc, người chưa nắm quy trình.

• Ghi nhận sự cố: Thiết bị hỏng, chuông báo cháy không hoạt động.

📌 Lưu ý: Lập biên bản và lưu hồ sơ diễn tập để phục vụ công tác kiểm tra PCCC.

Bước 6: Duy trì và nâng cao

• Diễn tập định kỳ ít nhất 1 lần/năm.

• Thay đổi kịch bản cháy để mọi người không “thuộc lòng” một tình huống duy nhất.

• Đào tạo thêm kỹ năng sơ tán cho trẻ em, người già, người khuyết tật.

3. Mẫu kịch bản diễn tập PCCC cho tòa nhà 10 tầng

Giả định: Cháy tại phòng photocopy tầng 4 do chập điện.
Thời gian dự kiến: 15 phút.

Diễn biến:

1. 09h00 – Chuông báo cháy vang lên, loa thông báo hướng dẫn.

2. 09h01 – Lực lượng PCCC cơ sở xác định vị trí cháy, cử 2 người dùng bình CO₂ dập lửa.

3. 09h02 – Hướng dẫn sơ tán toàn bộ nhân viên tầng 4 và tầng 5.

4. 09h04 – Tổ sơ cứu tiếp nhận 1 “nạn nhân” giả định bị ngạt khói.

5. 09h06 – Tất cả tập kết tại bãi đất trống phía sau tòa nhà, kiểm đếm quân số.

6. 09h15 – Kết thúc diễn tập, rút kinh nghiệm.

4. Yêu cầu pháp lý và tiêu chuẩn liên quan

• Luật PCCC 2001, sửa đổi 2013: Điều 21 quy định trách nhiệm tổ chức diễn tập phương án chữa cháy.

• Nghị định 136/2020/NĐ-CP: Quy định chi tiết về điều kiện an toàn PCCC đối với công trình.

• Thông tư 149/2020/TT-BCA: Hướng dẫn tổ chức diễn tập PCCC.

Việc không tổ chức diễn tập định kỳ có thể bị xử phạt theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP, mức phạt từ 5 – 10 triệu đồng đối với tổ chức.

5. Thực tế – Kinh nghiệm từ một tòa nhà ở TP.HCM

Tòa nhà văn phòng T5. (quận 1, TP.HCM) đã tổ chức diễn tập PCCC kết hợp cứu nạn cứu hộ vào tháng 5/2024. Kết quả:

• Thời gian sơ tán 300 người từ tầng 15 xuống mặt đất: 9 phút.

• 90% nhân viên biết cách sử dụng bình chữa cháy.

• Phát hiện 1 đèn thoát hiểm hỏng và 2 họng nước không đạt áp lực tiêu chuẩn → được khắc phục ngay sau đó.

Ông L., quản lý tòa nhà chia sẻ:

“Nếu không diễn tập, chúng tôi sẽ không biết hệ thống còn lỗi. Sau buổi tập, mọi người tự tin hơn rất nhiều.”

6. Checklist tổ chức diễn tập PCCC cho tòa nhà

7. Lời khuyên để buổi diễn tập đạt hiệu quả cao

• Tạo tình huống bất ngờ: Không cho biết trước thời điểm báo cháy để mô phỏng thực tế.

• Ghi hình toàn bộ buổi diễn tập để xem lại và rút kinh nghiệm.

• Kết hợp huấn luyện sơ cứu để tăng giá trị buổi tập.

• Đảm bảo an toàn tuyệt đối khi diễn tập: Dùng khói giả, không đốt lửa thật ở khu vực dễ cháy.

Kết luận

Diễn tập PCCC không chỉ để “đối phó” với kiểm tra, mà là khoảnh khắc luyện tập sinh tồn cho toàn bộ người trong tòa nhà. Một buổi diễn tập bài bản sẽ giúp:

• Rút ngắn thời gian sơ tán.

• Giảm hoảng loạn khi xảy ra cháy thật.

• Kiểm tra và nâng cấp hệ thống PCCC.

🔥 Hãy nhớ: “Khi xảy ra cháy, bạn chỉ có vài phút để quyết định sống hay chết. Diễn tập hôm nay – Cứu mạng ngày mai.”