Trong bất kỳ công trình nào, từ chung cư, văn phòng, trung tâm thương mại cho đến nhà máy, kho xưởng, hệ thống phòng cháy chữa cháy (PCCC) luôn được coi là “lá chắn an toàn” bảo vệ tính mạng và tài sản. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều công trình khi đi vào sử dụng lại gặp tình trạng hệ thống PCCC hoạt động kém hiệu quả, thậm chí không đáp ứng quy chuẩn pháp lý.

Nguyên nhân thường đến từ sai sót trong thiết kế hệ thống PCCC ngay từ đầu. Những sai lầm này có thể khiến công trình không được nghiệm thu, gây lãng phí hàng tỷ đồng, hoặc nguy hiểm hơn là gây hậu quả nghiêm trọng khi xảy ra cháy nổ.

Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết 10 sai sót phổ biến khi thiết kế hệ thống PCCC, kèm theo giải pháp thực tế giúp chủ đầu tư, nhà thầu và đơn vị tư vấn tránh mắc phải.

Nội dung

Không tuân thủ quy chuẩn, tiêu chuẩn PCCC

Sai sót thường gặp

Thiết kế hệ thống không theo QCVN 06:2022/BXD hoặc các TCVN về báo cháy, chữa cháy.
Lấy mẫu thiết kế từ công trình khác mà không điều chỉnh theo đặc thù công trình mới.
Bỏ qua yêu cầu về số lượng bình chữa cháy, kích thước họng nước, lưu lượng bơm.

Hậu quả

Hồ sơ bị cơ quan PCCC từ chối thẩm duyệt.
Công trình không được nghiệm thu, phải sửa chữa tốn kém.

Giải pháp

Cập nhật đầy đủ quy định pháp luật mới nhất trước khi thiết kế.
Hợp tác với đơn vị tư vấn PCCC có chứng chỉ năng lực.

Thiếu tính toán tải trọng cháy và nguy cơ thực tế

Sai sót thường gặp

Thiết kế PCCC dựa trên mẫu chung mà không đánh giá nguy cơ cháy cụ thể (vật liệu dễ cháy, hóa chất, xăng dầu…).
Không phân chia khu vực nguy hiểm cháy nổ riêng biệt.

Hậu quả

Hệ thống chữa cháy có thể không đủ công suất khi sự cố xảy ra.
Nguy cơ cháy lan nhanh, khó kiểm soát.

Giải pháp

Thực hiện khảo sát hiện trạng kỹ lưỡng trước khi thiết kế.
Tính toán tải trọng cháy, diện tích khoang cháy theo tiêu chuẩn.

Bố trí lối thoát nạn không hợp lý

Sai sót thường gặp

Lối thoát hiểm quá hẹp, không đủ cho số lượng người thoát.
Bố trí cầu thang thoát hiểm trùng hướng gió, dễ tụ khói.
Không trang bị hệ thống chiếu sáng & chỉ dẫn thoát nạn.

Hậu quả

Khi xảy ra cháy, cư dân hoặc công nhân khó thoát ra ngoài an toàn.
Công trình có thể bị cơ quan chức năng đình chỉ.

Giải pháp

Thiết kế lối thoát hiểm theo QCVN 06:2022/BXD.
Trang bị hệ thống hút khói, tăng áp cầu thang bộ.
Bố trí đèn exit, đèn sự cố tại hành lang và cửa thoát hiểm.

Chọn sai loại hệ thống chữa cháy

Sai sót thường gặp

Sử dụng sprinkler nước cho khu vực chứa hóa chất, điện tử (dễ hỏng hóc khi tiếp xúc với nước).
Không lắp đặt hệ thống chữa cháy khí FM-200, NOVEC, CO₂ cho phòng server, phòng điện.

Hậu quả

Hệ thống chữa cháy không hiệu quả, thậm chí gây thiệt hại thêm cho tài sản.
Bị cơ quan PCCC yêu cầu điều chỉnh.

Giải pháp

Phân loại công năng từng khu vực để lựa chọn hệ thống chữa cháy phù hợp.
Tham khảo tiêu chuẩn TCVN 7336:2003, TCVN 5738:2001 và các QCVN hiện hành.

Bố trí thiết bị PCCC thiếu đồng bộ

Sai sót thường gặp

Đặt bình chữa cháy ở vị trí khó thấy, khó lấy.
Họng nước chữa cháy cách xa khu vực nguy hiểm.
Không đồng bộ giữa hệ thống báo cháy và chữa cháy.

Hậu quả

Người dùng không thể sử dụng kịp thời khi xảy ra sự cố.
Tăng rủi ro cháy lan rộng.

Giải pháp

Thiết kế mặt bằng bố trí PCCC chi tiết, thể hiện rõ vị trí từng thiết bị.
Đảm bảo mọi người trong công trình dễ dàng tiếp cận thiết bị chữa cháy.

Thiếu hệ thống hút khói & tăng áp

Sai sót thường gặp

Không thiết kế hệ thống hút khói hành lang, hầm để xe.
Thiếu hệ thống tăng áp cầu thang bộ để ngăn khói lọt vào.

Hậu quả

Khói lan nhanh, gây ngạt cho người thoát nạn.
Dù lửa nhỏ nhưng nạn nhân tử vong vì ngạt khói.

Giải pháp

Trang bị quạt hút khói, ống dẫn khói đúng công suất.
Thiết kế cửa chống cháy, hệ thống tăng áp cầu thang.

Không tính toán áp lực & lưu lượng nước chữa cháy

Sai sót thường gặp

Thiết kế bơm nước chữa cháy công suất thấp.
Đặt bể nước dự trữ quá nhỏ so với diện tích công trình.

Hậu quả

Khi cháy xảy ra, nước không đủ để dập lửa.
Hệ thống sprinkler hoặc họng nước không hoạt động hiệu quả.

Giải pháp

Tính toán theo tiêu chuẩn TCVN 2622:1995 và TCVN 3890:2009.
Luôn có nguồn nước dự phòng đáp ứng tối thiểu 3 giờ chữa cháy.

Thiết kế hệ thống điện thiếu an toàn

Sai sót thường gặp

Không thiết kế cấp điện dự phòng cho hệ thống báo cháy, bơm chữa cháy.
Dây điện chạy qua khu vực dễ cháy mà không có ống bảo vệ.

Hậu quả

Khi mất điện, hệ thống PCCC không hoạt động.
Tăng nguy cơ chập cháy từ chính hệ thống điện.

Giải pháp

Bố trí máy phát điện dự phòng hoặc UPS cho hệ thống PCCC.
Đi dây điện theo chuẩn, sử dụng vật liệu chống cháy.

Thiếu đồng bộ trong kết nối báo cháy – chữa cháy

Sai sót thường gặp

Hệ thống báo cháy không kích hoạt tự động hệ thống chữa cháy.
Trung tâm báo cháy không kết nối với lực lượng PCCC địa phương.

Hậu quả

Khi cháy xảy ra, hệ thống báo động nhưng không phun chữa cháy.
Lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp không được báo kịp thời.

Giải pháp

Thiết kế kết nối liên động giữa báo cháy và chữa cháy.
Lắp đặt trung tâm báo cháy có truyền tín hiệu tới cơ quan chức năng.

Thiếu bản vẽ hoàn công & hướng dẫn vận hành

Sai sót thường gặp

Sau khi thi công, không lập bản vẽ hoàn công hệ thống PCCC.
Không có tài liệu hướng dẫn vận hành, bảo trì cho ban quản lý.

Hậu quả

Khó khăn trong công tác nghiệm thu.
Khi hệ thống hỏng hóc, không có tài liệu để sửa chữa.

Giải pháp

Bắt buộc bàn giao hồ sơ hoàn công PCCC khi kết thúc dự án.
Cung cấp tài liệu hướng dẫn vận hành cho nhân viên quản lý.

Kết luận

Sai sót trong thiết kế hệ thống PCCC không chỉ gây lãng phí chi phí mà còn đe dọa tính mạng con người. Các lỗi phổ biến như không tuân thủ tiêu chuẩn, thiếu hệ thống hút khói, chọn sai loại chữa cháy, tính toán sai áp lực nước… đều có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Để khắc phục, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn cần: